'

Staroruska architektura sakralna

Понравилась презентация – покажи это...





Слайд 0

Eliza Malek 1 Staroruska architektura sakralna


Слайд 1

Eliza Malek 2 Christianizacja czasoprzestrzeni Przyjecie przez Rus chrzescijanstwa (988 r.) jako religii panstwowej stalo sie impulsem do chrystianizacji przestrzeni publicznej i prywatnej. Obok wladzy swieckiej powstaja osrodki administracji cerkiewnej (Kijow staje sie siedziba metropolii), powstaja klasztory (szerzej o nich nizej). Na zlecenie Wlodzimierza Wielkiego i jego nastepcow bizantyjscy architekci zaczeli wznosic w Kijowie i in. miastach kamienne swiatynie na wzor bizantyjskich. Ich wnetrza byly bogato zdobione mozaikami i freskami, a takze przywiezionymi Bizancjum ikonami. Budowane na miejscach kultu bostw poganskich (zamknietych - kapiszcz - i na wolnym powietrzu - trzebiszcz) nowe obiekty sakralne zmienialy oblicze ruskiej ziemi, ukazywaly sile i piekno nowej religii (w niektorych regionach bunty ludnosci przeciw likwidacji „uroczysk” i swietych gajow wybuchaly jeszcze w wieku XII). Przywodcami takich buntow byli wolchwowie (poganscy kaplani, znawcy mitow) i kudiesnicy (czarownicy).


Слайд 2

Eliza Malek 3 Na murach miast wieszano ikony, ktore symbolicznie braly miasto w opieke. Nad bramami baszt budowano cerkwie nadbramne. Stopniowo zmieniala sie rowniez toponimika i onomastyka – nowe miasta otrzymywaly nazwy zwiazane z religia chrzescijanska (Bogolubowo, Borysoglebsk, Archangielsk), mieszkancy otrzymywali nowe imiona (chrzestne). Na granicach ustawiano krzyze i kapliczki, ktore mialy chronic mieszkancow Rusi przed najazdami wrogow (szczegolnie obcoplemiencow). W schrystianizowanej przestrzeni rowniez czas zaczeto odmierzac wg kalendarza chrzescijanskiego (zaczal obowiazywac siedmiodniowy tydzien z niedziela jako dniem Panskim, przeznaczonym na modlitwe i odpoczynek), wprowadzano nowe nazwy miesiecy. Por. zapis kronikarski: „po drodze grudziastej, byl bowiem wtedy miesiac grudzien, to jest nojabr’” (PML, pod r. 1097). (Por. wspolczesne spory zwiazane z probami nasycenia przestrzeni publicznej niektorych krajow europejskich minaretami i meczetami).


Слайд 3

Obrzedy poswiecenia nowych budowli W latopisach i dokumentach znajdujemy informacje o swieceniu miejsc, na ktorych rozpoczynano budowe nowej cerkwi, siedziby ksiecia. Rozpoczeciu i zakonczeniu budowy miast i murow obronnych towarzyszyly ceremonie i obrzedy cerkiewne. Uwazano, ze nie same mury, ale rowniez (a moze przede wszystkim modlitwa i laska Boza) stanowia prawdziwa ochrone dla miasta. Dla podtrzymania ducha mieszkancow miast (np. w trakcie oblezenia) odbywaly sie procesje. (Por. zachowania Polakow w oblezonym klasztorze na Jasnej Gorze) Eliza Malek 4


Слайд 4

Fragment ikony Oblezenie Nowogrodu przez Suzdalczykow. Strzaly skierowane w strone ikony nadbramnej obroca sie przeciw najezdzcom. Eliza Malek 5


Слайд 5

Eliza Malek 6 Zmienil sie rowniez sposob grzebania zmarlych – cialopalenie zastapiono inhumacja, choc jeszcze co najmniej do XIII w. nad grobami usypywano kurhany i skladano wraz ze zmarlym przedmioty codziennego uzytku i ozdoby manifestujace pozycje spoleczna zmarlego (tradycja poganska). Zmiany w mentalnosci niedawnych pogan zachodzily jednak powoli, nierzadkie byly tez proby odwrocenia biegu historii i powrotu do starych wierzen. Dochodzilo do buntow i spektakularnych pojedynkow pomiedzy przedstawicielami nowej hierarchii cerkiewnej i popierajacej ja wladzy ksiazecej a wolchwami (poganskimi kaplanami, przez chrzescijanskich kronikarzy nazywanych czarownikami).


Слайд 6

Powiesc lat minionych (1072) (wolchw – biskup ) „…czarodziej zjawil sie (…) w Nowogrodzie, mowil zas do ludzi, udajac Boga, i wielu oszukal, ledwie nie wszystek grod, mowil zas, ze wie naprzod wszystko, i ganil wiare chrzescijanska, i mowil tak: „Przejde po Wolchowie wobec wszystkich”. I byl bunt w grodzie, i wszyscy uwierzyli w niego, i chcieli zgubic biskupa. Biskup zas, wziawszy krzyz i przywdziawszy szaty, stanal i rzekl: „Kto chce wierzyc czarodziejowi, to niech idzie za nim; jesli zas kto wierzy w Boga, to do krzyza niech idzie”. I rozdzielili sie na dwoje: kniaz bowiem Gleb i druzyna jego poszli i staneli przy biskupie, a ludzie wszyscy poszli za czarodziejem. I byl bunt wielki miedzy nimi. Gleb zas wziawszy topor pod plaszcz przyszedl do czarodzieja i rzekl do niego: „Wieszli, co jutro ma byc, i co dzis do wieczora?” On zas rzekl: „Wiem naprzod wszystko”. I rzekl Gleb: „To czy wiesz, co ci bedzie dzis?” „Cuda wielkie zdzialam” – rzekl. Gleb zas, wyjawszy topor, rozcial go, i padl martwy, i ludzie rozeszli sie. On zas zginal cialem i dusza, oddawszy sie diablu”. (PML, s. 340-431) Eliza Malek 7


Слайд 7

Eliza Malek 8 Вместе с принятием христианства наблюдается постепенная сакрализация территории Древней Руси. Религиозное преобразование природы происходит а) посредством насыщения ее христианскими культовыми постройками, которые часто строятся на местах давних капищ, б) посредством называния местностей (Боголюбово, Борисоглебск, Архангельск), в) посредством обозначения границ уже сакрализованной территории: рубежи охраняются не только крепостями, но и чудотворными явлениями икон и святых, выступающих в поддержку древнерусских воинов, защищающих свои земли от вторжения врагов.


Слайд 8

Eliza Malek 9 ?       Храм – первое, что мы видим, подъезжая к старому русскому городу или селу. Его купол заметен, когда еще не видны крыши других строений. И это не только потому, что храм – самый высокий из них. Дело еще и в том, что для возведения его зодчие подбирали особое – стройное – место, наиболее выигрышное для строительства, хорошо просматривающееся с разных точек. Тонко найденная гармоническая согласованность архитектуры и природы усиливала воздействие на зрителя. Храм как бы вырастал из земли, породившей его. Образ “храм – небо на земле” получал зрительное воплощение. (Данилевский, 103-104) Kiedy podrozny przyblizal sie do starego (ruskiego) rosyjskiego miasta lub wsi, najpierw dostrzegal cerkiew. Jej kopule widac bylo wczesniej niz dachy domow i innych budynkow. I nie tylko dlatego, ze byla to najczesciej najwyzsza budowla w miescie, ale dlatego, ze dawni budowniczowie wybierali dla cerkwi takie miejsce, z ktorego moglaby byc ona widoczna ze wszystkich stron.


Слайд 9

Rostow widok na miasto od strony rzeki


Слайд 10

Eliza Malek 11 Kronikarskie swiadectwa Wedlug swiadectwa latopisow ksiaze Wlodzimierz zaraz po przyjeciu chrztu „rozkazal budowac cerkwie w tych miejscach, gdzie przedtem staly balwany”, czyli posagi bostw poganskich: „rozkazal balwany wywracac: owe rozsiekac [porabac- E.M.], a inne na ogien wydac. Peruna zas kazal przywiazac koniowi do ognia i wlec z gory przez Boryczewo do Ruczaju; dwunastu mezow postawil bic [go] kijami. […] Gdy zas wlekli go Ruczajem ku Dnieprowi, plakali po nim niewierni ludzie, jeszcze bowiem nie byli przyjeli swietego chrztu”. (PML, s. 292) Budowano je oczywiscie z drewna (ciosano). Latopis Nowogrodzki podaje, ze w r. 989 „postawil wladyka (czyli biskup – E. M.) pierwsza cerkiew drewniana debowa sw. Sofii, majaca 13 kopul”, ktora niestety splonela 60 lat pozniej. Ale rownoczesnie ks. Wlodzimierz rozpoczyna przy pomocy biznatyjskich architektow budowe monumentalnych kamiennych swiatyn. Jego dzielo kontynuuje syn Jaroslaw, przezwany Madrym.


Слайд 11

Eliza Malek 12 Летопись сообщает, что сразу после принятия в 988 г. христианства князь Владимир (980-1015) «приказал рубить церкви и ставить по тем местам, где прежде стояли кумиры», т.е. языческие божества. Из этого следует, что на месте языческих капищ строились деревянные церкви. Новгородская летопись сообщает, что в 989 г. «Постави владыка первую церковь древяную дубовую святыя Софии, имущую верх 13 (т.е. куполов)», которая спустя 60 лет сгорела. Но вскоре Владимир с помощью византийских архитекторов начинает также монументальное каменное строительство в Киеве. Древний княжеский детинец расширяется и обводится земляным валом, который защищал новые каменные постройки княжеского двора и многочисленные церкви.


Слайд 12

Powiesc minionych lat (1037 r.) „Roku 6545. Zalozyl Jaroslaw grod wielki (mowa o rejonie Kijowa, nazywanym Grodem Jaroslawa – E. M.), w ktorym to grodzie jest Zlota Brama; zalozyl tez i cerkiew Swietej Sofii, metropolie, a potem cerkiew na Zlotej Bramie, Zwiastowania Swietej Bogarodzicy, potem monaster Swietego Jerzego i Swietej Ireny. I za niego poczela wiara chrzescijanska krzewic sie i rozszerzac, i mnisi poczeli mnozyc sie, i monastery pojawiac sie. I lubil Jaroslaw cerkiewne ustawy, popow lubil bardzo, a zwlaszcza mnichow, i do ksiag przykladal sie, i czytal je czesto w nocy i we dnie. I zebral pisarzow mnogich, i przekladali od Grekow na pismo slowianskie. I spisali ksiegi mnogie, ktorymi pouczajac sie wierni ludzie, rozkoszuja sie nauka Boza”. (Powiesc minionych lat…, s. 318-319). Eliza Malek 13


Слайд 13

Eliza Malek 14 Cerkiew ? ХРАМ - здание, предназначенное для совершения в нем литургии и общественной молитвы, особо устроенное - имеющее престол и освященное архиереем. Храм делится на три части: алтарь, среднюю часть храма и притвор. В алтаре находятся жертвенник и престол. От средней части храма алтарь отделен иконостасом. Со стороны средней части перед иконостасом находится солея с амвоном и клиросами. В архиерейских соборах в середине средней части храма ставится архиерейский амвон с кафедрой. Многие храмы имеют колокольню или звонницы с колоколами для созыва верующих на богослужения. Крыша храма увенчивается куполом с крестом. Храм освящается во имя праздника или к.л. святого, день памяти которого является храмовым, или престольным, праздником.


Слайд 14

Koscioly krzyzowo-kopulowe buduje sie na planie krzyza greckiego z kopula nad przecieciem sie jego ramion. Czesc centralna od poludnia i polnocy otaczaja nawy boczne z emporami, tj. galeriami (balkonami) otwartymi do wnetrza swiatyni, od zachodu usytuowany byl narteks, czyli kryty przedsionek przed wejsciem do nawy, rowniez z empora, a od wschodu umieszczano plytkie prezbiterium z absyda.


Слайд 15

Eliza Malek 16 Plan swiatyni krzyzowo-kopulowej Nawa centralna, nawy boczne


Слайд 16

Eliza Malek 17 Oltarz, ikonostas, wewnetrzna czesc swiatyni, kruchta


Слайд 17

Eliza Malek 18


Слайд 18

Eliza Malek 19 Cerkiew jednokopulowa


Слайд 19

Eliza Malek 20 Kaplice Waznym elementem pejzazu kulturowego Dawnej Rusi byly rowniez kaplice i kapliczki, Budowano je w miejscach uznawanych za swiete (przy swietych zrodelkach, jeziorach, drzewach) albo w miejscach zwiazanych z zyciem lub cudami swietych. Budowali je nawet ludzie mniej zamozni, podczas gdy fundatorami duzych obiektow sakralnych byli ksiazeta, carowie i dostojnicy koscielni. Важным элементом культурного ландшафта Древней Руси и России были часовни. Они ставились у святых мест (родников, озер, почитаемых деревьев) или в местах, отмеченных явлением святых обетные – в память о бедствиях, в память о важных событиях (рождении, смерти, ....)


Слайд 20

Dzwonnice i dzwony Z czasem zespoly swiatynne zaczeto wzbogacac o dzwonnice. Mogly one stanowic integralna czesc cerkwi (dzwon byl wtedy wmontowany w beben kopuly), ale mogly rowniez miec postac wolno stojacych obiektow: baszt lub scian z otworami, w ktorych wieszano dzwony. В состав храмового ансамбля входила колокольня (звонница). Она могла быть частью церковного здания (в таком случае колокол мог, например, помещаться в барабане главы основного здания церкви) или самостоятельной постройкой в виде а) плоской стены с проемами, в которых подвешивались колокола; б) башни. Eliza Malek 21


Слайд 21

Dzwonnica soboru sw. Sofii w Nowogrodzie Wielkim Eliza Malek 22


Слайд 22

Eliza Malek 23 Cerkiew Dziesiecinna Cerkiew Dziesiecinna (996) pod wezwaniem Zasniecia N.MP. – duza trojnawowa szescio krzyzowo-kopulowa swiatynia, prawdopodobnie wielokopulowa. Wnetrze bylo ozdobione mozaika, freskami i rzezbami z marmuru. Musiala szokowac mieszkancow Kijowa swoim przepychem, a ksieciu i jego druzynie przypominala cerkwie Konstantynopola. Zburzona przez Tatarow w 1240 r., jej wyglad rekonstruujemy w oparciu o znaleziska archeologow.


Слайд 23

Eliza Malek 24 Первой и самой значительной каменной сакральной постройкой города кн. Владимира был собор Успения Богородицы (иначе Десятинной церкви, т.е. церкви, построенной на одну десятую долю княжеских доходов). Воздвигнутый в 996 г. большой трехнефный шестистолпный крестово-купольный храм был, по всей вероятности, многокупольным. Интерьер церкви, украшенной мозаикой, фресковой росписью и мраморной резьбой, несомненно поражал киевлян своим великолепием, а князю и его дружинникам, которые побывали в Царьграде (Константинополе), напоминал виденные там храмы. Ничего подобного раньше на Руси не было. К сожалению, собор был разрушен татарами в 1240 г. и о его облике можем судить по тем немногим осколкам, которые удалось найти археологам (см. рисунки ниже).


Слайд 24

Eliza Malek 25 Киев. Десятинная церковь. 1 - план фундаментов (plan fundamentow), 2 - частичная схематическая реконструкция плана (czesciowa schematyczna rekonstrukcja planu), 3 – реконструкция (rekonstrukcja) (Slownik kultury dawnych Slowian, s. 103)


Слайд 25

Eliza Malek 26 Sobor Madrosci Bozej (Sofijski) w Kijowie Sobor Madrosci Bozej (Sofijski) – ogromna piecionawowa krzyzowo-kopulowa swiatynia z galeriami, zbudowana w samym centrum grodu Jaroslawa, obok skrzyzowania glownych ulic. Budowano ja (wg swiadectwa latopisow) od 1037 do 1040-tych. Wzorcem dla S. byl carogrodzki (konstantynopolski) sobor Hagia Sophia. Tu odbywaly sie ksiazece koronacje i pogrzeby. Постройкой, прославившей сына Владимира – Ярослава, был Софийский собор (т. е. собор «Божьей Премудрости»). Большой пятинефный крестово-купольный храм с галереями размещался в самом центре города Ярослава, рядом с перекрестком главных улиц. По свидетельству летописца его строительство началось в 1037 г. и закончилось в 40-х гг. И в этом случае князь открыто ориентируется на византийский образец – храм Софии в Царьграде (так называли на Руси Константинополь).


Слайд 26

Eliza Malek 27 Киев. Софийский собор. Реконструкция восточного фасада Kijow. Sobor Sofijski. Rekonstrukcja wschodniej fasady


Слайд 27

Hagia Sophia (532—537). Przekroj podluzny. 28 Eliza Malek


Слайд 28

Hagia Sophia dzisiaj (meczet-muzeum) 29 Eliza Malek


Слайд 29

Построенный византийскими мастерами (при помощи местных зодчих) храм положил начало постройке Софийских соборов в Новгороде (1045-1050) и Полоцке (1050-е). Историки архитектуры считают, что они строились той же артелью, что и киевский храм. Zbudowana przez bizantyjskich architektow (przy pomocy miejscowych budowniczych) swiatynia zapoczatkowala swoista „mode” na wznoszenie sofijskich cerkwi na Rusi. Prawdopodobnie ten sam zespol budowniczych budowal sobory Swietej Sofii w Nowogrodzie (1045-1050) i Polocku (1050-te). 30 Eliza Malek


Слайд 30

Eliza Malek 31 Интерьеры Киевской Софии были роскошно украшены мозаичной и фресковой живописью, а также мраморной декоративной скульптурой, фрагменты которой были обнаружены при археологических раскопках. Wnetrze swiatyni byly ozdobione wspanialymi mozaikami i freskami oraz rzezbami z marmuru (fragmenty rzezb odnaleziono w trakcie wykopalisk). Самая ценная из сохранившихся до нашего времени мозаичных композиций – Богоматерь Оранта (Нерушимая Стена) с греческой надписью над ней – находится в конхе главной апсиды. Sposrod kompozycji mozaikowych zachowanych do naszych czasow najwieksza wartosc artystyczna ma Oranta z napisem w jezyku greckim umieszczona w glownej apsydzie. Большой интерес представляет также фреска западной части собора, изображающая семью заказчика - князя Ярослава Мудрого.


Слайд 31

Eliza Malek 32 Богоматерь-Оранта. Золотофонная мозаика. Oranta. Mozaika na zlotym tle (forma typowa dla sztuki bizantyjskiej)


Слайд 32

Схема расположения фресок северной части и фрески восточной части Eliza Malek 33


Слайд 33

Фрески юго-западной башни – скоморохи Freski z poludniowo-zachodniej baszty z wizerunkami skomorochow Eliza Malek 34


Слайд 34

Eliza Malek 35 Прорись фрески с изображением семьи Ярослава Мудрого Portret fundacyjny Jaroslawa Madrego (z fresku soboru Sw. Sofii). Ktitor trzyma w reku model swiatyni (nowa hipoteza – to nie Jaroslaw lecz Wlodzimierz Wielki)


Слайд 35

Eliza Malek 36 Bazylika – typ swiatyni wielonawowej (niezaleznie od pelnionych funkcji kanonicznych), z nawa glowna wyzsza od naw bocznych i oknami ponad dachami naw bocznych .


Слайд 36

Eliza Malek 37 „On to (Jaroslaw Madry – E. M.) wlasnie wzniosl okazaly Dom Bozy, Madrosci Jego poswiecony, na uswiecenie i ku ozdobie twojego miasta, dom ten na wszelkie sposoby upiekszyl zlotem, srebrem oraz drogimi kamieniami i wyposazyl w stosowne sprzety i naczynia. Wzniesiona jest ta cerkiew slawna na podziwienie krajom sasiednim, bo nie masz drugiej takiej podobnej na calej Polnocy od wschodu az do zachodu. On takze slawny twoj grod Kijow umocnieniami jako wiencem otoczyl, lud twoj i miasto zawierzyl opiece Przeslawnej i Swietej, spieszacej zawsze chetnie chrzescijanom na pomoc Bogarodzicy, ktorej rowniez poswiecil zbudowana na szczycie Wielkiej Bramy cerkiew pod wezwaniem glownego swieta tego miasta, Zwiastowania Najswietszej Panny Maryi. Tak jak powital i pozdrowil Archaniol Dziewice, przystoi rowniez grod ten pozdrowic: do Niej powiedziane zostalo: „Badz pozdrowiona, raduj sie, bos jest laski pelna, Pan z Toba”; miastu podobnie mozna powiedziec: „Raduj sie, chrzescijanski grodzie, bo Pan jest z toba.” (Homilia o Zakonie i Lasce metropolity Hilariona, 1037-1050, tl. R. Luzny).


Слайд 37

Eliza Malek 38 Nowogrod W Nowogrodzie, ktory od poczatku walczyl z Kijowem o pierwszenstwo, rowniez pojawilo sie budownictwo kamienne. Na terenie Nowogrodzkiej twierdzy wewnetrznej (detinca) wzniesiono w latach 1045-1052 sobor sw. Sofii, zblizony w planie do kijowskiego, chociaz mniej bogaty. Byla to rowniez swiatynia piecionawowa, krzyzowo-kopulowa z galeriami i trzema apsydami (w kijowskiej – bylo ich 5) i piecioma kopulami (wobec 13 w kijowskiej). В Новгороде Великом, который издревле соперничал с Киевом за первенство, тоже ведется каменное строительство. На территории Новгородского детинца строится собор Софии (1045-1052), по плану близкий Софии Киевской, хотя и менее пышный. Это тоже пятинефный крестово-купольный храм с галереями, но в нем всего три апсиды (в киевской их было пять) и пять глав (в киевском храме, как помним, их было тринадцать).


Слайд 38

Eliza Malek 39 Интерьер Новгородской Софии украшен фресковой росписью (к сожалению, фреска центрального купола, представляющаяя Христа Вседержителя, погибла во время II мировой войны). Храм надолго стал символом города. «Где святая София, ту Новгород» – писал летописец. Wnetrze Nowogrodzkiego soboru sw. Sofii byly ozdobione freskami (niestety fresk z centralnej kopuly, przedstawiajacy Chrystusa-Pantokratora, zostal zniszczony podczas II wojny swiatowej). Sobor stal sie symbolem miasta: „Gdzie jest sw. Sofia, tam jest Nowogrod” – pisal kronikarz.


Слайд 39

Новгород. Софийский собор. Реконструкция западного фасада. По Г. М. Штендеру. Makieta soboru. Rekonstrukcja zachodniej fasady wg G. M. Sztendera. Eliza Malek 40


Слайд 40

Fresk sw. sw. Konstany i Helena i drzwi tzw. magdeburskie (wplywy wschodnie i zachodnie) Eliza Malek 41


Слайд 41

Eliza Malek 42 Wnetrze soboru Figury apostolow (fresk XI w.)


Слайд 42

Fragmenty drzwi magdeburskich Eliza Malek 43


Слайд 43

Podpis majstra Stefana na rezonatorze (naczyniu glinianym, ktore wstawiano w mury otworem ku wnetrzu cerkwi dla uzyskania lepszej akustyki). Надпись мастера Стефана на голоснике Софийского собора. Akustyka w dawnych cerkwiach byla nienaganna. Eliza Malek 44


Слайд 44

Планы Софийских соборов. 1 – киевского, 2 – новгородского, 3 – полоцкого Plany soborow Eliza Malek 45


Слайд 45

 ”Древний Киев с его Софийским собором и Золотыми воротами уподоблялся в известной мере Константинополю, а на Киев как на образец, в свою очередь, ориентировались и Новгород, и Полоцк, и Владимир, и Нижний Новгород, и многие другие города. Эта ориентация на "матерь городов русских" носила весьма условный ассоциативный характер, чаще всего она выражалась лишь в заимствовании отдельных храмовых посвящений, топонимов и гидронимов”. Eliza Malek 46


Слайд 46

Architektura XII-XIII w. “Proces rozdrobnienia byl nieodwracalny. Co najmniej kilkanascie wielkich juz miast i znaczna tez liczba oddzielnych ksiestw - tworzyly nowa rzeczywistosc, poddajaca sie nowym prawom ekonomicznym. [...] Na poczatku XIII w. liczba ksiestw udzielnych wzrosla z kilkunastu do prawie piecdziesieciu i proces wcale sie na tym nie skonczyl” (Bazylow, 103-4) Mniejsze ksiestwa nie dysponowaly juz takimi bogactwami, jak wielcy ksiazeta kijowscy, totez rozmiary swiatyn i ich formy architektoniczne ulegaja zmniejszeniu i uproszczeniu. Cerkwie kubiczeskij z masywna kopula (jedna) Nowogrod – fundatorami takich cerkwi mogli byc mieszkancy jednej ulicy. Eliza Malek 47


×

HTML:





Ссылка: